استبداد

مسافر نیو یورک!

تنور آتش!!

کوره ی آتش !!

محرم آمد!

محرم آمد!*

عبدالله شاهینی

ماه محرم آغاز شد و به مانند همیشه در طی قرن­ها و سال­ها خیمه­ی عزاداری برای سرور و سالار شهیدان، امام حسین به پا شد؛ به خصوص در شهری با پیشینه­ی تاریخی و مذهبی مثل گرگان، سنت­هایی در این مناسبت مشاهده می­شود که در جای خود جالب توجه هستند.

 نهضت امام حسین همچون خورشیدی پرفروغ الهام­بخش حرکت­های آزادی­خواهانه در طول تاریخ بوده است، در این مسئله نمی­توان شک کرد، لیکن این واقعیت تلخ را هم نمی­توان انکار کرد، حادثه­ای به این مهمی، گاه تحلیل­ها و تفسیرهایی از آن می­شود و نیز رفتارهایی بروز می­کند که تبدیل به «ضد» خودش می­شود. تحلیل­های سطحی و عوام­پسند و گاه با فاصله زیاد از معیارهای عقلی، بلایی بر سر این مسئله مهم می­آورد که به مرور آن را در برخی از جاها تبدیل به وسیله­ای برای اختلاف بین فرقه­های اسلامی کرده است. اینکه انگیزه امام را از قیامش محدود در مسائل کوچک کنیم، ظلمی مضاعف به آن امام همام است. حادثه کربلا، ارزش این را دارد و در درون خود مایه­هایی دارد که می­توان از آن درس­های بزرگی گرفت. لذا توجیهی ندارد که آن را در حد کوچکی برای فقط اشک ریختن بسازیم.

البته که هر قلب و دلی و چشمی، محزون و اشکبار از مصیبت های آن امام مظلوم است لیکن نادیده گرفتن آن همه مایه­های عدالت­طلبانه و آزادی­خواهی امام حسین و تمرکز بر فقط مسائل عاطفی و احساسی، رویه­ی درستی به حساب نمی­آید. افزون بر اینکه امام حسین، یک شخصیت تاریخی نیست که رفتار او به تاریخ پیوسته باشد؛ برخی او را به گونه­ای مطرح می­کنند که گویی «همان، بود و تمام شد» آنگاه در تفسیر حرکت امام نشانی­های غلط می­دهند. بد نیست به چند نمونه اشاره کنم:

امر به معروف و نهی از منکر، اساس بنیادین قیام امام حسین است، بارها خودش با بیانی روشن انگیزه خود را انجام وظیفه دینی امر به معروف و نهی از منکر اعلام کرد. «ابن عساکر» از مورخان صدر اسلام سخنانی از امام در دو سال قبل از خلافت یزید نقل می­کند، در خطاب به عالمان دینی آن عصر که چرا در مقابل ظلم و ستم بنی امیه نهی از منکر نکرده و سکوت می­کنند. نکته مهم این است که از دیدگاه امام حسین منکری بزرگتر از «سلطه جابرانه» نیست لذا امام، مستقیم به سراغ علت همه نابسامانی­ها و مادر همه منکرات می­رود. منکرات کوچک و بزرگ زاییده «منکر بزرگی به نام «قدرت نامشروع»اند. متاسفانه مسئله­ای که از آن غفلت می­شود این است که گاه آنچنان از این اصل مهم دینی، تفسیر و تحلیل غلط می­شود که برخی رفتارهای شخصی کوچک هر چند غیرشرعی، را «منکر اصلی» معرفی می­کنند لیکن به عمد یا سهو منکرات بزرگی همچون ظلم اجتماعی، تبعیض، لکه­دار ساختن شخصیت انسان­ها، نادیده انگاشته می­شود! و به راحتی از کنار آنها می­گذرند!

نکته مهم دیگری که متاسفانه از آن غفلت می­شود، ضرورت همانندسازی خود با افکار، اندیشه ها و رفتار امام حسین است. چرا که در غیر این صورت، هر نوع رفتاری از عزاداران، از دام ریا، تظاهر و تزویر در امان نخواهد بود. چگونه می توان باور کرد، کسی که در زندگی فردی یا اجتماعی، سیاسی اش ظلم به دیگران رویه رایج او شده است، با «توسل به امام حسین» بدون تغییری عملی در خود، امکانِ بخشش را برای خود فراهم سازد؟! چگونه می توان پذیرفت انسانی را که در عرصه فکر و عمل بیشترین فاصله را از امام حسین دارد، فقط با ریختن چند قطره اشک بدون دست شستن از رویه خود، بهشت را برای خود خریداری می کند؟!! بله، توسل به امام حسین می­تواند انسان را در پیمودن راه کمال یاری رساند لیکن این بدان معنا نیست هرگونه که هستیم همانگونه بمانیم. آنگاه با اندکی ورد و ذکر و اشک، اصلاح شویم!!

روند اصلاح باید از درون به برون باشد ابتدا باید اندیشه و احساس خود را تغییر داد و اصلاح کرد تا آنچه که در دورن هست به برون ترواش کند؛ هر نوع برون نگری بدون توجه لازم به درون، رفتار انسان ها را ریایی و متظاهرانه خواهد کرد. عزاداری برای امام حسین اگر زمینه ای برای طرح تحلیل های سطحی و یا ابزاری برای رقابت های قومی و قبیلگی و چشم و هم چشمی های کودکانه بگردد؛ به هیچ وجه اثر مطلوب خودش را نخواهد داشت.

نگاهی به برخی از محفل­های عزاداری بکنید، از گفت و گوهای سازنده که خبری نیست، عده ای می­آیند، می­نشینند، می­خورند و می­روند، همین و بس. تازه بدتر از این در برخی محافل دیگر است. بله هر قلب و دلی و چشمی، محزون و اشکبار در مصیبت های امام حسین است، این، صحیح، لیکن حرکت های عجیب و غریب و افراطی هیچ توجیهی ندارد، یکی، قلاده به دور گردن خودش می اندازد، دیگری سر و صورت خود را خون­آلود می­کند، و یا دیگری با زنجیرهای خاردار بر سر و گردن خود می­زند و... جای تردیدی نیست که اینگونه رفتارها، منزلت و جایگاه شیعه را کاهش داده و وسیله­ای برای طعن و کنایه­ی دیگران بر اسلام خواهد شد. مضمون بعضی از اشعار و نوحه را ببنید! نهضت امام حسین مملو از مضامین بلند عرفانی، حماسی و انسانی است و آن وقت عده­ای از قد رعنا و چشم زیبا شعر ساخته­اند!

آه، چه تاسفی بالاتر از این که درس­های انسان­ساز امام حسین در قالب تحلیل­ها یا اشعار و نوحه­های سطحی به مردم عرضه شود؟! نگارنده که گاه از شدت این تاسف بر امام حسین می­گرید! ظلم مضاعفی که این بار از ناحیه شیعیانش به او روا می­رود! حتی همان جنبه­های احساسی و عاطفی را می­توان آمیخته با مسائل اصلی­تر در قالب نوحه و شعر به دیگران عرضه کرد؛ متاسفانه در برخی محفل­ها اینگونه هم نیست. مایه های بلند و ارزشمندی، در حادثه کربلا وجود دارد که این مقال مختصر مجال ذکر آن نیست؛ هر یک از آنها می­تواند دستمایه خوبی باشد، لیکن پرداختن به بیان های تکراری، بدون برداشت های تازه و منطبق با زمان و بدون نوآوری در تحلیل و نوحه و شعر، متاسفانه این حادثه مهم را از کارایی خودش دور می کند. آیا عالمان و مبلغان دینی نمی بایست بیش از این به طرح این دغدغه­ها بپردازند؟ پاسداشت حادثه کربلا نه فقط در حفظ روند سنتی آن بلکه آسیب­شناسی و آفت­زدایی نیز ضرورت انکارناپذیری است.

خداوند ما را از «پیروان آگاه» اهل بیت قرار دهد.

*این مطلب قبلاً در شماره   هفته نامه سلیم تاریخ    چاپ شده است.

ساندویچ!!

عبدالله شاهینی

ساندویچ!!

1) ساندویچ!!

....کارگران در ساعتی مشخص دور هم جمع می­شدند تا بعد از چندین ساعت کار، خستگی از تن به در کرده و غذاهایی که از قبل خانواده­هاشان آماده کرده­اند، را استفاده کنند، زنگ ناهار که زده می­شد، کارگران هم بی­معطلی می­دانستند که باید چه کنند، اما یکی از کارگرها، هنگامی که به سر بسته­ی غذای خود می­رفت، قبل از آنکه بازش کند، بلند فریاد می­زد:

- خدای من؛ می­شه، ساندیچ من کالباس نباشه!! اما وقتی که بازش می­کرد و چشمش به کالباس داخل آن می­افتاد؛ اینبار فریاد خشمگینانه­ای می­زد و نشان می­داد که اگر هم می­خورد، از سر ناچاری است!!

رفتار هر روزه­ی او، همین بود، کارگران دیگر از شنیدن فریادهای او به ستوه آمده بودند تا آنکه روزی یکی از آنها، بلند فریاد زد:

-    اگه ساندویچ کالباس دوست نداری، به همسرت بگو چیز دیگری برات ترتیب بده!!....
اینقدر هم فریاد نزن!!

-        چی می­گی؟!!... همسر؟! ... من که زن ندارم!!!

معلوم شد، کارگری که از ساندویچ کالباس خوشش نمی­آمد، در واقع از غذائی ناراحت بود که دست ساخته­ی خودش بود!! نه فردی دیگر!!...

بله... .همین طور است، خیلی از چیزهایی که در زندگی ما را رنج می­دهد، در واقع ساندویچ­هایی است که خود برای خویشتن ساخته­ایم و بی­جهت به این و آن ناسزا می­گوئیم، اگر ناراحتیم، بهتر است، خودمان برای تغییر آن اقدام کنیم، و بی­دلیل بر سر دیگران فریاد نزنیم. انچه که برما می­گذرد، زمینه­هایی در درون ما دارد، تردید نکنیم که اگر فرایند اصلاح را از درون به برون دنبال کنیم، به موفقیت نزدیکتر خواهیم شد، آدم­هایی که غافل از کردار خود، عالم و آدم را سیاه دیده و مقصر می­دانند، نمی­خواهند قبول کنند که آنچه ناراحتشان کرده، آشی است که خود پخته­اند، برای آنکه ناراحت نباشند کافی است فقط خودشان را عوض کنند، همین و بس!!

آیا روزی می­رسه که خودمان را هم مسئول بدانیم؟... با حال و روزی که داریم حالا حالاها باید صبر کنیم. حضرت مولوی (ره) چه زیبا گفته:

 ای بسا ظلمی که بینی در کسان

خوی تو باشد در ایشان، ای فلان

اندر ایشان تافته هستی تو

از نفاق و ظلم و بدمستی تو

چون به قعر خوی خود اندر رسی

پس بدانی کز تو بود آن ناکسی!!

2) صدف

مردی در ساحل دریا قدم می­زند، درحالی که بر شنهای مرطوب ساحل نیم­نگاهی به جای قدمهای خود دارد و در افکار خود غوطه­ور، ناگاه از دور کسی را می­بیند؛ مردی در آن دور دست هر قدمی که برمی­دارد خم می­شود و از روی زمین چیزی برداشته و به دریا می­اندازد...

متعجب می­شود... نزدیکتر می­رود تا ببیند که او چه می­کند... عجب!! او قدم از قدم که برمی­دارد، خم می­شود؛ چند صدف کوچک برداشته و به سمت دریا می­اندازد.

- آقا، چه می­کنید؟!!

- می­بینید که دارم صدفهای دور مانده از آب را به دریا می­اندازم تا نمیرند!!

- اما در این ساحل بزرگ هزاران صدف اینگونه­اند، کار شما چه تأثیری می­تواند داشته باشد؟ نجات دادن ده یا بیست صدف در برابر این همه صدف بیرون افتاده چه سودی دارد؟ و چه تغییری می­دهد؟...

و مرد در حالی که یکی دیگر از صدفها را به دست گرفت و به سمت دریا می­انداخت، گفت: اما برای این یکی، اوضاع فرق کرد!!

آری... گاهی کارهای ما کوچک است و چه بسا به جهت کمیت مقیاسی کوچک و ناچیز دارند اما همین کار کوچک در کنارش "عشق بزرگ" را دارد، و همین است که به آن کارهای کوچک ارزش و بها می­دهد و البته گاه نیز کارهای به ظاهر بزرگ، خالی از عشق و محتوایند، از این رو کارهای به ظاهر بزرگی که از برخی بزرگان سر می­زند، خیر و برکتی در آن نیست، اما یک جاروکش، نظافت­چی، خدمتگذار جزء و... کارمند عادی، سرباز بی­درجه و نشان... و همه کسانی که نام و نشانی ندارند، خدم و حشمی دور و برشان نیست، چه بسا کارهای کوچک اما عاشقانه و صادقانه­ی آنان، ارزش و بهائی هزاران مرتبه بیشتر از دیگران دارد.

عشق و صداقت کارهای کوچک را بزرگ و تاثیرگذار خواهد کرد، به قول ظریفی که می­گفت: ممکن است ما نتوانیم کارهای بزرگ انجام دهیم اما می­توانیم کارهای کوچکمان را آمیخته با عشق و صداقت، تاثیرگذار سازیم؛ امیدوارم اینگونه باشیم...

این دو دست نوشته­ام را به کاربران نازنین گرگان نیوز تقدیم می­کنم.

اگر در یادتان ماندم این کوچکترین را هم دعا کنید.

قطار مرگ!!

در هفته بزرگداشت دفاع مقدس به ياد دوست شهيدم ناصر نريماني

قطار مرگ!!

عبدالله شاهيني: اسفند سال 64 ، گرد و غبار عمليات والفجر 8 هنوز بر لباس رزمندگان نشسته، هر هفته گروهي مي آيند و عده اي ديگرمي روند، جابجائي نيروها به گونه اي است كه جبهه هاي جنگ لطمه اي نبيند ، منطقه ي فاو در زير قدم نيروهاي ايراني قرار دارد ، و با قدرت از ان دفاع مي كنند.

نگارنده كه همراه جمعي از روحانيون مدتي در ان ديار بود ، همگي قصد بازگشت به قم راداشتيم ، مثل هميشه قطار جنوب بهترين وسيله براي بازگشت بود ، كساني كه در ان ايام حضور داشتند، خاطرات زيادي از شب و روز حركت با قطار را در ذهن دارند ، چه شب ها و روزهائي!! يادش به خير.... فرياد خط نگهدار هنوز در گوش ما است كه داد مي زد و نام ايستگاه را مي­گفت،.. ازنا، ازنا !!.. دورود، دورود!!...

قطار با ان جثه­ي بزرگش شيوني مي زد و مي ايستاد، در ان صبحدم سرد لرستان مثل اينكه دنبالمان كرده باشند، به سرعت پياده مي شديم تا نماز صبح را بخوانيم.... بگذريم.

چند نفري بوديم كه الفت و انسي با هم داشتيم ، در يك كوپه كنار هم از زمين و زمان مي گفتيم و صحبت مي كرديم بالاخره قطار اهواز - تهران حركت كرد ، در حالي كه قلب و دل ما همچنان در فضاي نخلستانهاي بهمنشير باقي مانده بود!

"شبهاي نخلستان" ديدني بود، حال و هوائي داشت كه به اين راحتي قابل دل كندن نبود، از يك طرف سكوت زيبائي داشت كه گاه به گاه با صداي ملايم آب بهمنشير كه به كناره ها مي خورد، شكسته مي شد ، "سكوت چقدر زيبا است" ! و از طرف ديگر زمزمه هاي عاشقانه دلباختگان شور و عشق در مناجات با محبوبشان به گوش مي رسيد

چون قلم اندر نوشتن مي شتافت

چون به عشق امد قلم بر خود شكافت

چون سخن در وصف اين حالت رسيد

 هم قلم بشكست و هم كاغذ دريد

خيلي دور نشيم، كساني كه بودند، مي دانند چه مي گويم! به همان قطاري برگرديم كه قصه اش را مي­گفتم، قطار بعد از خارج شدن از اهواز به ايستگاه هفت تپه رسيد، چند دقيقه اي توقف كرد تا قطار باري كه از مقابل مي­آمد، عبور كند.

در همان لحظه، ناگهان چندين صداي وحشتناك و مهيب قطار را تكان داد. پشت سر هم انفجارها صورت مي گرفت، هنوز نمي دانستيم كه چه شده به سرعت خودم را به داخل راهرو قطار رساندم،

جمعيت سراسيمه به اين سو و ان سو مي دويدند، در ها قفل شده بود و اتش داخل قطار در حال گسترش ، اگر بيرون نمي رفتيم ، همه مي سوختيم!!

چشمم به پنجره ي كوچكي در قسمت فوقاني راهرو قطار افتاد ، از همان جا خودم را بيرون انداختم، ديگران هم بيرون پريدند ، يادم هست ، يكي از انها كه كمي چاق بود ، با فشار و قچار هولش دادند تا از پنجره بيرون آمد، يا بهتر بگويم، بيرون افتاد ! از زير قطار خودم را به داخل محوطه ايستگاه رساندم،

خدايا چه مي ديدم؟ چهار واگن اول قطار به شدت در اتش مي سوخت ، عده اي داخل قطار گير افتاده بودند ، فرياد دلخراش مسافراني كه زنده زنده در حال سوختن بودند ، به گوش مي رسيد، هواپيماهاي عراقي دست بر دار نبودند، و از ارتفاع پائين ، مردم را به رگبار مي بستند ، دنبال جائي گشتم كه پناه گيرم ، چشمم به گودال كوچكي افتاد ، خودم را داخل ان انداختم ، درازكشيدم ، سرم پائين و صورتم را روي خاكها فشردم ، و در اين حال فقط صداي غرش هواپيماها و شيون زن ها و بچه ها را مي شنيدم،

همان لحظه كه گونه هاي صورتم به روي خاك بود ، حركت چند مورچه توجهم را جلب كرد ، انها به آرامي كه گويا در دنياي اطراف هيچ خبري نيست ، دانه اي را به زور مي كشيدند!!

دنياي آنها چهره ي ديگري داشت، نگاهشان كه كردم لحظه اي يادم رفت كه كجا هستم !! اما بعد ارام سرم رابالا گرفتم ، خودم را تكاني دادم و به اطراف نگاهي كردم حالا ديگه هواپيماها رفته بودند، آنجا بود كه صحنه ها ي عجيبي ديدم، علاقه اي ندارم جزئيات را برايتان بنويسم ، همين الان هم كه يادم مي ياد ، حال خوشي ندارم ، بدن هاي تكه تكه شده ، دست و پاهاي قطع شده و از همه دردناك تر، مادري كه فرزند كوچكش را به آغوش گرفته بود، سر از بدن بچه جدا شده و خون همچون فواره به اسمان مي زد،

دلم اتش گرفت ، گريه امانم نداد ، امان از دل مادر!

از ته قلبم نفريني نثار صدام كردم و رفتم كه به ان مادر كمكي كرده باشم ..... آنچه كه براي شما نوشتم خاطره اي بود كه از ايام دفاع مقدس به ذهن داشتم ، اين روزها كه فصل بزرگداشت ان ايام است ، بد ندانستم كه براي شما نقل كنم ، اين ظلم و ستم ها بود كه صدام را سرنگون كرد ، به قول شيخ اجل سعدي شيرين سخن:

حذر كن ز دود درون هاي ريش

كه ريش درون عاقبت سر كند

 به هم بر مكن تا تواني دلي

كه آهي جهاني به هم بر كند.